مدینه شد سیه پوش، خداحافظ پیمبر / صدای ناله آید، ز خانه های حیدر. (واویلا واویلا)
در رشد WordAbyss سهیم باشید
نوحه متندار برای عزاداری رحلت پیامبر 1405
مجموعه متن نوحههای جدید و سنتی برای رحلت حضرت محمد (ص). شامل سبکهای زمینه، واحد، شور و دودم مناسب برای هیئتها و دستجات عزاداری. 1405
زمینه_تند
شده وقت جدایی، امان از این جدایی / رود سوی خداوند، نگار مصطفایی.
علی (ع) قرآن به سر گیر، که قرآن میرود امشب / حسین و حسن و زهرا، کنند افغان ز جان امشب.
فلک باران خون بار، زمین ساکت و خاموش / که خورشید عدالت، شد امشب فراموش.
بگو باد صبا را، که خاک غم بیارد / یتیمان مدینه، دگر بابا ندارد.
واحد_سنگین
ای که بر هر دو جهان، رهبر و مولا بودی / روشنی بخش دل، حضرت زهرا (س) بودی. / یا رسول الله، یا اباالزهرا.
رفتی و دختر تو، بعد تو تنها مانده / بین ابوجهای، کینه و غم جا مانده. / یا رسول الله، یا اباالزهرا.
وصیتهای تو را، زود فراموش کنند / درب خانه تو را، شعله در آغوش کنند. / یا رسول الله، یا اباالزهرا.
حسن از داغ تو و، مادر خود پیر شود / عاقبت با جگرِ، پاره زمینگیر شود.
این حسین است که بر، سینه تو جا دارد / کربلا وعده دیدار، خدا را دارد.
شور
ذکر عالم و آدم، یا محمد یا احمد / نقش سربند حیدر، یا محمد یا احمد.
توی قلبم نوشتم، با خط الماس / رهبرم مصطفی و، سرورم عباس.
یا رسول الله مدد، یا رسول الله مدد.
ما که امت توییم، زیر منت توییم / تا ابد سینه زن، اهل بیت توییم.
لعن حق بر دشمنِ، مرتضی و فاطمه / این شعار شیعه و، این نوای عالمه.
جانم حسن، جانم حسین / جانم نبی، جانم علی.
دودم
رحلت ختم رسولان و عزای حیدر است / فاطمه (س) گریان به بالای سر پیغمبر است. (واویلا واویلا)
شهر یثرب گشته همچون کربلا در این غروب / کس نمیداند چه آید بر سر آل عبا. (واویلا واویلا)
ای مدینه گریه کن بر غربت شیر خدا / بعد احمد میشود آغاز رنج مرتضی.
یا محمد (ص) کن نگاهی بر دل خون حسن (ع) / تشت پر خون میشود تابوت و هم قبر حسن (ع).
زنجیرزنی
میرود جان جهان، از جهان امشب / میرسد ناله ز، آسمان امشب. / یا رسول الله، یا رسول الله.
دیده فاطمه تر، حال حیدر خون / عالم از داغ نبی، گشته دگرگون.
خاک غم بر سر، اهل عالم شد / قامت مرتضی، ز غصه خم شد.
رفتی و بعد تو، دین غریبم ماند / اهل بیتت همه، بی حبیب ماند.
ما سیه پوشان، داغ طاهاییم / پیروان خط، سرخ زهراییم.
دانستنیهای نوحه متندار برای عزاداری رحلت پیامبر 1405
نوحهخوانی؛ قلب تپنده عزاداری ۲۸ صفر
نوحهخوانی در سالروز رحلت پیامبر اکرم (ص)، یکی از ارکان اصلی مراسمات مذهبی در ایران است. این نوحهها که معمولاً با ریتمهای سنگین و حزین آغاز میشوند و به شور و سینهزنی ختم میگردند، بازگوکننده وقایع تلخ روزهای پایانی عمر پیامبر و آغاز مظلومیت اهل بیت هستند. شعر نوحه، رسانهای است که تاریخ و عاطفه را به هم پیوند میزند.
سبکهای مختلف نوحه در این روز
در عزاداریهای ۲۸ صفر، از سبکهای متنوعی استفاده میشود. سبک «زمینه» برای شروع و گرم کردن مجلس، سبک «واحد» برای بیان مضامین عمیق و تفکربرانگیز، و سبک «شور» برای ابراز احساسات هیجانی عزاداران به کار میرود. همچنین سبک «دودم» که در آن جمعیت به دو دسته تقسیم شده و ابیاتی را تکرار میکنند، از سنتهای زیبای دستجات عزاداری خیابانی است.
محتوای نوحههای نبوی
نوحههای رحلت پیامبر (ص) معمولاً حاوی مضامینی چون: وداع پیامبر با حضرت زهرا (س)، سفارش به قرآن و عترت، پیشبینی وقایع پس از رحلت (مانند هجوم به خانه وحی و واقعه عاشورا) و غربت امیرالمومنین (ع) هستند. این اشعار تلاش میکنند خط اتصال بین مدینه و کربلا را برای شنونده ترسیم کنند.
نقش دستگاههای موسیقی در نوحه
مداحان مسلط، نوحههای ۲۸ صفر را اغلب در دستگاههای دشتی، همایون یا سهگاه اجرا میکنند. این دستگاهها ظرفیت بالایی برای القای حزن و اندوه دارند. تناسب میان شعر، ریتم و ملودی، کلید تأثیرگذاری یک نوحه بر قلب عزاداران است.
نوحههای سنتی و ماندگار
برخی نوحههای قدیمی مانند «ببار ای بارون ببار» یا نوحههای سنتی بازاری (چهارپایه خوانی)، همچنان جایگاه ویژهای در میان مردم دارند. این نوحهها به دلیل سادگی کلام و خلوص نیت سرایندگانشان، سالهاست که در هیئتها زمزمه میشوند و جزئی از میراث معنوی شیعه محسوب میشوند.
سوالات متداول
تفاوت سبک «واحد» و «شور» در چیست؟
واحد معمولاً ریتم کندتر و سنگینتری دارد و شعر در آن محوریت دارد، اما شور ریتم تندتری دارد و بر تکرار ذکر و ابراز احساسات تمرکز دارد.
بهترین ذکر برای میان نوحهها چیست؟
ذکرهای «یا رسول الله»، «یا محمد»، «وا محمدا» و «آجرک الله یا حیدر» مناسبترین ذکرها برای این مناسبت هستند.
آیا نوحه حتماً باید قافیه داشته باشد؟
بله، قافیه و ردیف به نوحه ریتم میدهند و باعث میشوند جمعیت راحتتر آن را حفظ و تکرار کنند.
«دودم» چیست و چه زمانی خوانده میشود؟
دودم نوعی نوحه است که عزاداران به دو گروه تقسیم میشوند و به صورت سوال و جواب یا تکرار متناوب، ابیاتی را میخوانند. معمولاً در پایان سینهزنی و قبل از شور نهایی خوانده میشود.
برای دسته زنجیرزنی چه سبکی مناسب است؟
سبکهایی که ضربآهنگ منظم و سنگین دارند (تک ضرب یا سه ضرب) تا با صدای طبل و زنجیر هماهنگ شوند.
چرا در نوحه پیامبر از امام حسین (ع) هم یاد میشود؟
زیرا پیامبر (ص) فرمودند «حسین منی و انا من حسین» و یاد حسین (ع) جانمایه تمام عزاداریهای شیعه است.
نوحه «زبان حال» یعنی چه؟
یعنی شاعر از زبان یکی از شخصیتها (مثلاً حضرت زهرا س) سخن میگوید و احساسات او را بیان میکند، حتی اگر عین آن کلمات در تاریخ نباشد.
آیا استفاده از نی و طبل در نوحه مجاز است؟
استفاده متعارف که شأن مجلس را حفظ کند و به سبک لهوی (موسیقی حرام) نزند، در عرف هیئتها مرسوم است.
معروفترین شاعران نوحهسرا چه کسانی هستند؟
شاعرانی مثل محتشم کاشانی (قدیمی) و سازگار، انسانی و برقعی (معاصر) اشعار ماندگاری دارند.
چگونه صدای نوحه را برای جمعیت تنظیم کنیم؟
باید با سیستم صوتی مناسب و اکوی ملایم، فضایی ایجاد کرد که صدای مداح واضح باشد اما گوشخراش نشود.