دانشنامه جامع دهم رمضان: وفات حضرت خدیجه کبری (س) و مقامات توکل و قرب

بسم الله الرحمن الرحیم\n\nبخش اول: هستی‌شناسی روز دهم؛ سوگواری و توکل\nروز دهم ماه مبارک رمضان، سالروز وفات ام‌المومنین، حضرت خدیجه کبری (سلام الله علیها) است. این روز در تاریخ اسلام به عنوان بخشی از «عام الحزن» (سال اندوه) نام‌گذاری شد، چرا که پیامبر اکرم (ص) بزرگ‌ترین حامی مالی و عاطفی خود را از دست دادند. تقارن این مصیبت عظمی با دعای روز دهم که درخواست «توکل» است، پیامی عمیق دارد. حضرت خدیجه (س) نماد اعلای توکل بود؛ زنی که ثروت عظیم تجاری خود را در راه دینی نوپا که آینده‌اش به ظاهر نامعلوم بود، فدا کرد. دعای «اللهم اجعلنی فیه من المتوکلین» در این روز، یعنی خدایا به من جراتی بده که مانند خدیجه، همه چیزم را به پای دینت بریزم و تنها بر تو تکیه کنم.\n\nبخش دوم: تحلیل تاریخی؛ نقش خدیجه در بقای اسلام\nتاریخ گواهی می‌دهد که «ما قام الاسلام الا بسیف علی و مال خدیجه» (اسلام جز با شمشیر علی و ثروت خدیجه برپا نشد). در شعب ابی‌طالب، زمانی که تحریم‌های اقتصادی کمر مسلمانان را خم کرده بود، این اموال خدیجه بود که جان مومنین را نجات داد. وفات ایشان در دهم رمضان سال دهم بعثت، ضربه‌ای سهمگین بر پیکره جامعه نوپای اسلامی بود. روایات شیعه تاکید دارند که احترام به خدیجه، احترام به ریشه و اصالت اسلام است. او اولین زنی بود که اسلام آورد و اولین زنی بود که با پیامبر نماز خواند.\n\nبخش سوم: ابعاد عرفانی دعا\nدعای روز دهم سه رتبه عرفانی را درخواست می‌کند: ۱. متوکلین (کسانی که خدا را وکیل خود می‌دانند)، ۲. فائزین (رستگاران و برندگان نهایی)، ۳. مقربین (نزدیکان درگاه). این سیر صعودی است. توکل مقدمه رستگاری است و رستگاری مقدمه قرب. عرفا می‌گویند «فائز» کسی است که از خود عبور کرده و «مقرب» کسی است که در خدا فانی شده است. حضرت خدیجه (س) به هر سه مقام رسید. او بر خدا توکل کرد، در آزمون مال پیروز (فائز) شد و به مقام قرب پیامبر و خدا نائل آمد.\n\nبخش چهارم: اخلاق ایثار و انفاق\nروز دهم، روز «انفاق هدفمند» است. صدقه دادن در این روز به نیابت از حضرت خدیجه (س) و برای شادی روح ایشان، از مستحبات موکد است. اخلاق خدیجه به ما می‌آموزد که ثروت نه هدف، بلکه وسیله‌ای برای اعتلای کلمة الله است. در بُعد اجتماعی، حمایت از رهبر الهی و ایستادگی در برابر طعنه‌های جامعه (که خدیجه را به خاطر ازدواج با یتیم عبدالله سرزنش می‌کردند)، درس بزرگ این روز است.\n\nبخش پنجم: تحلیل نماز شب دهم\nنماز شب دهم، ۲۰ رکعت است که در هر رکعت پس از حمد، یک مرتبه سوره توحید خوانده می‌شود. عدد ۲۰ رکعت نشان‌دهنده کثرت عبادت در ثلث اول ماه است. سوره توحید، شناسنامه خداست. خواندن ۲۰ باره این شناسنامه در نماز، تاکید بر همان توکلی است که در دعا خواسته شده. کسی می‌تواند توکل کند که به یگانگی و صمدیت خدا (بی‌نیازی مطلق او) ایمان داشته باشد.